Գլխավոր էջ Հետադարձ կապ Կայքի քարտեզը RSS Տպել

Արդյո՞ք ՀՀ վճռաբեկ դատարանին հաջողվեց ՀՀ-ում ինչ-որ չափով ներդնել իրավունքի միասնական պրակտիկա կիրառելու ինստիտուտը:

30.05.2008


Անկեղծ ասած, ուսումնասիրելով Վճռաբեկ դատարանի որոշումները ես չեմ կարողանում հասկանալ թե ի՞նչ ասած է իրավունքի միասնական պրակտիկա: Այդ որոշումներում ավելի շատ ես հանդիպում եմ օրենսդրական միասնական պրակտիկա կիրառելուն, իսկ իրավունքի մասին, ըստ իս շատ ճղճիմ մեկնաբանություններով օժտված որոշումներ են:

Օրինակի համար երբեք չենք կարող համեմատել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումները ՀՀ սահմանադրական դատարանի որոշումների ավելին՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռների հետ:

Ակնհայտ է, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումներում բավարար չափով լուսաբանվում է իրավունքի հարցերը:

Օրինակ, Վճռաբեկ դատարանը 2007 թվականի նոյեմբերի 9-ին քաղաքացիական գործ թիվ 3-1133(ՎԴ) որոշմամբ գտել էր, որ Վերաքննիչ դատարանը սխալ է կիրառել հայցային վաղեմությունը, չի գնահատել այն հանգամանքը որ Հայցվորի մայրը ծանր անկողնային հիվանդ է, որը հաստատվում է Հայցվորի մոր հարևանների գրավոր վկայությամբ և հիվանդի ամբուլատոր բժշկական քարտերով, իսկ Հայցվորը զբաղվել է մոր խնամքի և բուժման հարցերով (Տե՛ս ՀՀՊՏ N 60 (548), 5.12.2007թ., էջ 56), ուստի բաց է թողել հայցային վաղեմության ժամկետները:

Թե այս գործը ի՞նչ կապ ունի իրավունքի միասնական պրակտիկայի հետ կարելի է միայն ենթադրել, քանի որ ակնհայտ է որ այս դեպքում Վճռաբեկ դատարանը քննության է առել տվյալ գործի փաստական հանգամանքները:

Իսկ որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 321 հոդվածը, ինչպես նաև ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ հոդվածը նախատեսում են ներկայացուցչի ինստիտուտը քաղաքացիական դատավարական իրավահարաբերություններում, ոչինչ չի հուշել Վճռաբեկ դատարանի դատավորներին: Ամեն դեպքում, եթե հիմնվենք այս «իրավունքի միասնական պրակտիկայի» վրա, ապա կարելի է շնորհավորել այն հայցվորներին, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով բաց են թողել հայցային վաղեմության ժամկետները: Այսուհետ նրանք կարող են իրենց հարեւաններից գրություն վերցնել առ այն, որ իրենք կամ իրենց մերձավորներից մեկը հիվանդ է եղել, որի պատճառով նրանք բաց են թողել հայցային վաղեմության ժամկետները եւ դատարանում ի չիք դարձնել պատասխանողի միջնորդությունը հայցային վաղեմություն կիրառելու մասին:

Մյուս օրինակը, որը կցանկանայի ներկայացնել, դա 2006 թվականի սեպտեմբերի 28-ին կայացված թիվ N 3-1787 (ՏԴ) որոշումն է: Այդ որոշման ամբողջ մեխը հանդիսանում է «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի» 9-րդ հոդվածը:

Այդ հոդվածը, մասնավորապես սահմանում է՝ «Վարչական իրավախախտում (զանցանք) է համարվում պետական կամ հասարակական կարգի, սոցիալիստական սեփականության, քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների, կառավարման սահմանված կարգի դեմ ոտնձգվող հակաիրավական, մեղավոր (դիտավորյալ կամ անզգույշ) այնպիսի գործողությունը կամ անգործությունը, որի համար օրենսդրությամբ նախատեսված է վարչական պատասխանատվություն:…»:

Մի կողմ թողնելով այն հանգամանքը, որ Վճռաբեկ դատարանը այս հոդվածի առաջին մասը ամբողջությամբ մեջբերելիս իր նախաձեռնությամբ իրեն վերապահել է օրենսդրի լիազորությունները և այդ հոդվածից հանել է սոցիալիստական բառը, Վճռաբեկ դատարանը բաց է թողել նաև մի շատ կարևոր այլ հանգամանք:

Այսպես, Հայաստանի Հանրապետությունը 1991 թվականին միացել է ԱՊՀ-ի ստեղծման մասին 1991թ. դեկտեմբերի 8-ի համաձայնագրին (Հայաստանի կողմից ստորագրվել է 1991թ. դեկտեմբերի 21-ին և վավերացվել է 1992թ. փետրվարի 18-ին), որի հոդված 11-ը սահմանում է՝ «Սույն Համաձայնագրի ստորագրման պահից այն ստորագրած պետությունների տարածքներում չի թույլատրվում երրորդ պետությունների, այդ թվում նախկին ԽՍՀ Միության, նորմերի կիրառումը»: «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրքը» ընդունվել է 06.12.1985 թվականին և ուժի մեջ է մտել՝ 01.06.1986 թվականին: Ավելին, այդ օրենսգրքի 9-րդ հոդվածը 1985 թվականից մինչ օրս որևէ փոփոխության չի ենթարկվել, ոսւտի այստեղ բնական հարց էր առաջանում արդյո՞ք այդ օրենքը համատեղելի էր վերը նշված միջազգային համաձայնագրի հետ:

Նույն գործով վճռաբեկ դատարանը կիրառել է նաև «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 5-րդ մասը, որը մասնավորապես, սահմանում է՝ «Նույն իրավական ակտի ընդհանուր եւ հատուկ մաuերի միջեւ հակասության դեպքում գործում են ընդհանուր մաuի դրույթները:»: Այս հանգամանքը ակնհայտ խեղաթյուրում է իրավունքի հասկացությունը որպես այդպիսին: Մի կողմ թողնենք Օրենքի այդ նորմի հակաիրավական բնույթը, սակայն մի կողմ չենք կարող թողնել «Իրավունքի միասնական պրակտիկա» կիրառող ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերաբերմունքը այդ նորմի նկատմամբ, քանի որ Վճռաբեկ դատարանը ակնհայտ աչքաթող է արել իրավունքի էությունից բխող և դեռևս Հին Հռոմին հայտնի՝ «Lex specialis derogate legi generali» (հատուկ օրենքը վերացնում է ընդհանուրի գործողությունը) հանրաճանաչ սկզբունքը: Ներկայումս բազմաթիվ զարգացած եվրոպական երկրներ որդեգրել են այս սկզբունքը (Գերմանիա, Ֆրանսիա և այլն), իսկ մեր «Իրավունքի միասնական պրակտիկա» կիրառող Վճռաբեկ դատարանը կիրառում է ԽՍՀՄ օրենքներ:

Ցավոք սրտի սրանք միայն երկու դառը օրինակներն են որոնք ես փորձեցի հակիրճ ներկայացնել, իրականում այս շարանը շատ ավելի դառն է և երկար: Իհարկե օբյեկտիվ լինելու համար պետք է փաստել նաև, որ այդ շարանի մեջ կան նաև փոքրիշատե տրամաբանված որոշումներ, սակայն դրանք չեն հաղթահարում նախկին Դատարանների նախագահների խորհրդի ՀՀ օրենքների պարզաբանումների մակարդակը: Այստեղ նաև պետք է նշել, որ այսօրվա Վճռաբեկ դատարանի դերը նախկինում կատարում էր Դատարանների նախագահների խորհուրդը, որի որոշումներից նույն ԽՍՀՄ օրենքների բուրմունքն էր գալիս:

Ինչևէ իմ պատկերացմամբ օրենսդրական փոփոխություններից հետո Վճռաբեկ դատարանը իրապես պետք է զբաղվեր իրավունքի հարցերով այլ ոչ թե օրենքները յուրովի մեկնաբաներ (ժամանակ առ ժամանակ էլ տեղի և անտեղի վկայակոչելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումներից ինչ-որ հատվածներ)՝ չլուծելով իրավունքի հարցերը:

Եվ այսպես, ակնհայտ էր, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դեռ չէր հասել այն մակարդակին, որպեսզի նրան վերապահվեր իրավունքի միասնական պրակտիկա ձևավորելու ինստիտուտի ներդնումը Հայաստանի Հանրապետությունում: Այս ամենի արդյունքում դեռ շատ ժամանակ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կխախտվի բազմաթիվ քաղաքացիների իրավունքները մինչև Վճռաբեկ դատարանի դատավորները իրենց գիտելիքները կհամապատասխանեցնեն եվրոպական չափանիշներին:

Համեմատության համար կարելի է նշել նաև ՌԴ-ի փորձը, ունենալով ավելի բանիմաց կադրային ռեսուրս այնուամենայնիվ վերջինս չորդեգրեց այդ ճանապարհը և այսօր ՌԴ-ում Վճռաբեկ դատարանը հասանելի է ՌԴ-ում բնակվող բոլոր անձանց համար:

Յուրաքանչյուր դեռահաս պատանի իրեն պետք է պահի այնպես ինչպես վայել է իր տարիքին, գիտելիքներին, փորձին և այլն: Այդպես է նաև պետությունների դեպքում նրանք չպետք է անեն այն ինչի համոզմունքը չունեն:

Բարեփոխումների պատրանք ստեղծելով ավելի շատ վնասում ենք ինքներս մեզ և այստեղ չեմ կարող չանդրադառնալ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հայտնի բանաձևին, ըստ որի ինչ-որ փոփոխություն կատարելու համար պետք է ունենաս՝ ԳԻՏԵԼԻՔ ՀԱՄՈԶՄՈՒՆՔ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ: Այսինքն այն ինչ-որ անում ես այն պետք է լինի քոնը…

Գևորգ Գյոզալյան

Կարդացեք նաև